«خودنویس»، تجربه‌ای تثبیت شده در پرورش نویسنده

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، داستان همیشه از جایی شروع می‌شود که کسی تصمیم می‌گیرد روایت را جدی بگیرد؛ نه به‌عنوان یک تمرین کوتاه‌مدت، نه در حد یک کلاس فشرده و زودگذر، بلکه به‌مثابه مسیری طولانی که به کشف صدا، هویت و جهان‌بینی نویسنده می‌انجامد. «خودنویس» دقیقاً از همین نقطه آغاز شد؛ جایی که به‌جای آموزش‌های سطحی، استعدادها دیده شوند و به‌جای رها کردن نویسنده پس از پایان یک دوره، همراهی تا رسیدن به اثر ادامه پیدا کند.
این رویداد داستان‌نویسی که به همت نشر صاد شکل گرفته، دیگر یک مسابقه صرف نیست؛ بلکه به تجربه‌ای ملی تبدیل شده که از سراسر ایران، نوجوانان و جوانانی با دغدغه روایت را گرد هم آورده است.
 ششمین دوره جشنواره «خودنویس» با معرفی برگزیدگان خود به ایستگاه تازه‌ای رسید. این دوره که با محور «خلیج همیشه فارس» برگزار شد، نویسندگان نوقلم را به روایت مفاهیمی چون «عزت و اقتدار ملی»، «استقلال و خودباوری»، «حماسه‌ها و اسطوره‌های بومی»، «رشادت‌های اقوام غیور ایران»، «زنان بزرگ ایران‌زمین»، «سبک زندگی ایرانی-اسلامی»، «پاسداشت سرمایه‌های ملی و طبیعی ایران» و «فرهنگ و تمدن ایران اسلامی» فراخواند؛ موضوعاتی که نشان می‌دهد «خودنویس» بیش از آن‌که به دنبال رقابت باشد، به دنبال ساختن روایت‌هایی ریشه‌دار از ایران امروز است.
در چنین مسیری، میرشمس‌الدین فلاح‌هاشمی، مدیرعامل نشر صاد، از فلسفه شکل‌گیری «خودنویس» می‌گوید؛ از انتخاب راهی متفاوت در آموزش داستان‌نویسی، از کشف و پرورش استعدادها به‌جای برگزاری کلاس‌های بی‌حاصل، و از چشم‌اندازی که نویسندگان جوان را نه‌فقط تا چاپ کتاب، که تا تبدیل‌شدن به چهره‌های اثرگذار ادبیات ایران همراهی می‌کند.

کشف استعداد، نه صرفاً آموزش داستان‌نویسی

میرشمس‌الدین فلاح هاشمی، مدیرعامل انتشارات صاد، با اشاره به فلسفه شکل‌گیری «خودنویس» می‌گوید: «از همان روزی که «خودنویس» راه افتاد ــ که استارت آن از جام‌جم زده شد و حتی قدمتش از انتشارات صاد هم بیشتر است ــ تصمیم گرفتیم کاری نو انجام دهیم؛ کاری برای نویسندگانی که امکان شرکت در کلاس‌ها یا استفاده از امکانات آموزشی رایج را نداشتند. در بسیاری از دوره‌های آموزش داستان‌نویسی، صرفاً چند جلسه یا یک ترم برگزار می‌شود، بدون آن‌که پیگیری شود آیا نویسنده واقعاً چیزی آموخته یا به خروجی مشخصی رسیده است یا نه.»
او تأکید می‌کند: «ما مسیر متفاوتی را انتخاب کردیم. فراخوان دادیم، از نویسنده‌ها طرح گرفتیم و هر جا طرح خوبی دیدیم، پای کار ایستادیم. هدف ما تربیت نویسنده بود؛ نه صرفاً برگزاری کلاس. شعار ما از ابتدا کشف استعداد و پرورش استعداد بود و واقعاً پای این شعار ایستادیم.»
فلاح هاشمی ادامه می‌دهد: «حتی بعد از کشف نویسنده‌ها هم رهایشان نکردیم. این نویسنده‌ها را دست می‌گیریم؛ نویسنده‌هایی که وفادار به ما باشند و ما هم وفادار به آن‌ها. بسیاری از نویسندگانی که اولین‌بار از طریق خودنویس کشف شدند و نخستین اثرشان در صاد منتشر شد، امروز در کلاس‌های مختلف ــ از جمله کلاس‌های بنده در حوزه تاریخ بیهقی، بررسی داستان در اداره شب و کار روی متون کهن ــ مشغول فعالیت‌اند.»
مدیرعامل انتشارات صاد با اشاره به اهمیت پیوند روایت معاصر با ریشه‌های ادبیات کهن اضافه می‌کند: «این نویسندگان از دل متون کهن، داستان‌های امروزی می‌نویسند؛ داستان‌هایی که ربطشان با میراث روایی ما حفظ شده است. فضای روایت ایرانی به نویسندگان نوقلمی نیاز دارد که از ابتدا درست پرورش پیدا کنند، از نظر نظری بالنده شوند و بتوانند در نهایت به نویسندگان اثرگذار کشور تبدیل شوند.»

دوره ششم «خودنویس»؛ تمرکز بر روایت ایرانی و قهرمان‌سازی

فلاح هاشمی درباره تفاوت‌های محتوایی و اجرایی دوره ششم «خودنویس» می‌گوید: «در سال گذشته، برای بسیاری از دوستان خروجی داستان اهمیتی نداشت و هر موضوعی قابل انتخاب بود. بسیاری از داستان‌ها نیز به موضوعات عاشقانه اختصاص داشت. نه اینکه ما مخالف داستان عاشقانه باشیم، اما امسال رویکرد متفاوتی داشتیم.»
او ادامه می‌دهد: «موضوعاتی که طرح کردیم دقیق‌تر انتخاب شد و در نهایت، از میان آثار ارائه شده، ده نفر در مرحله سوم راه یافتند. این افراد درباره موضوعاتی نوشتند که مد نظر ما بود؛ موضوعاتی در فضای روایت ایرانی، اسطوره‌ای و حماسی که اکنون برای کشور ضرورت دارد.»
فلاح هاشمی تاکید می‌کند: «اتفاقاتی که رخ داده ــ به ویژه جنگ ۱۲ روزه ــ نشان داد کشور به داستان و فیلم‌هایی نیاز دارد که در آن‌ها قهرمانانی اسطوره‌ای حضور داشته باشند؛ قهرمانانی که جوانان و نوجوانان بتوانند از آن‌ها الگو بگیرند و اسوه داشته باشند. به همین دلیل بسیاری از طرح‌ها و داستان‌هایی که امسال نوشته شد، در این فضا شکل گرفت.»

گستردگی ملی و کیفیت آثار؛ توجه به روایت ایرانی و اسطوره‌ای

مدیرعامل انتشارات صاد، درباره کیفیت آثار دریافتی در دوره ششم «خودنویس» می‌گوید: «از ۴۰۰ اثری که از سراسر کشور دریافت شد، نسبت به دوره‌های قبلی کیفیت آثار قابل توجه بود امسال تنوع طرح‌ها و موضوعات افزایش یافت و از میان آن‌ها ۲۰ اثر انتخاب شد و نهایتاً ۱۰ نفر راه یافتند.»
او تاکید می‌کند: «از نظر شرکت‌کنندگان، ترکیب جالبی داشتیم؛ شامل طلبه‌ها، اکثراً خانم‌ها و حتی یکی از نفرات منتخب، یک نوجوان افغان است که در ایران زندگی می‌کند. آثار ارائه شده قابلیت بالنده شدن تحت نظارت منتورهای ما را دارند و گستردگی جغرافیایی آن‌ها از اکثر استان‌های کشور قابل توجه بود.»
فلاح هاشمی با اشاره به محتوای آثار اضافه می‌کند: «موضوعاتی که پرداخته شدند، بسیار ارزشمند بودند؛ از پارسال تا امسال چند طرح ویژه درباره رژیم اشغالگر قدس داشتیم که با نگاه خاصی به موضوع غزه، اسرائیل و آینده آن پرداختند.»
او در پاسخ به پرسشی درباره معیار اصلی انتخاب آثار می‌گوید: «مهم‌ترین ملاک ما روایت ایرانی بود و ساحت‌های ذیل آن که شامل اسطوره و حماسه می‌شد.»

حمایت بلندمدت از نویسندگان؛ نگاه «خودنویس» فراتر از معرفی برگزیدگان
فلاح هاشمی درباره مرحله پس از انتخاب برگزیدگان «خودنویس» می‌گوید: «یکی از شعارهای ما این بود که بعد از برگزاری خودنویس، نویسنده‌مان را رها نکنیم و این در عمل چگونه اتفاق می‌افتد؟ اینکه همان خودنویس‌ها دوباره طرحی دریافت می‌کنند که برای مدرسه داستان، اگر طرح دارند، در آنجا شرکت داده می‌شوند و ما از آثارشان حمایت می‌کنیم.»
او تاکید می‌کند: «کلاس‌های دیگری به صورت آنلاین و بخش‌هایی حضوری برگزار می‌شود که حضور نویسندگان در آن‌ها فرصتی برای بررسی ظرفیت‌های داستانی در ادبیات کهن ما فراهم می‌آورد و شرکت در این کلاس‌ها برای آن‌ها رایگان است. من شخصاً بالا سرشان هستم و از نویسندگان بیرونی اثر نمی‌گیریم، مگر اینکه نویسنده شاخصی باشد. اولویت ما همان کودکانی هستند که خودشان را ثابت کرده‌اند و در این چند سال در جوایز گوناگون نامزد شده یا جایزه گرفته‌اند.»
فلاح هاشمی ادامه می‌دهد: «حتی پارسال یکی از آثار ما به نام «عیدی موتورشی» تا مرحله نهایی جایزه جلال رسید و یکی از داورها ادعا دکرد که این‌ها نویسنده‌های بسیار خوبی هستند و واقعاً جز نویسندگان آینده‌دارند که کارهای شاخص و فاخری از آن‌ها خواهیم دید.»

از داستان کوتاه تا رمان و چشم‌انداز سینمایی

فلاح هاشمی درباره مسیر تبدیل طرح‌های اولیه به آثار بلند توضیح می‌دهد: « پس از پایان کلاس‌های آموزشی، برگزیدگان موظف‌اند طرح‌های خود را به داستان بلند و رمان تبدیل کنند و در حال حاضر این روند را دنبال می‌کنند؛ فصل به فصل آثار خود را به ما تحویل می‌دهند. ما این مسیر را همراه آن‌ها پیش می‌بریم و تحت نظر مربی هدایت می‌شوند. در این مرحله، صرفاً آموزش عناصر داستانی مدنظر نیست؛ بلکه با توجه به متن هر نویسنده، در صورت نیاز به اصلاح، پژوهش یا تکمیل، کتاب‌ها و استادان مرتبط معرفی می‌شوند و مطالب تخصصی موجود در اختیار آن‌ها قرار می‌گیرد تا بتوانند از آن بهره‌مند شوند.»
او تاکید می‌کند: «همان‌طور که نویسندگان آثار خود را می‌نویسند، راهنمایی‌شان می‌کنیم تا شخصیت‌پردازی پررنگ‌تر شود، زاویه دید مناسبی انتخاب کنند و فضاسازی و توصیفات داستانی تحت نظر مربی کامل شود. آثار اولیه ممکن است خیلی بارز نباشند، اما همین که نویسنده توانسته اثر خلق کند، قابل توجه است.»
فلاح هاشمی به نمونه‌ای از موفقیت این مسیر اشاره می‌کند: «نویسنده‌ای داریم که از ۱۴ سالگی در خودنویس شرکت کرد و اکنون سومین اثرش یک رمان بسیار خوب است که زیر نظر علیرضا شاه‌آبادی نوشته شده و اثری شاخص به شمار می‌رود. او اکنون به‌طور جدی در فضای داستانی قلم می‌زند، در حالی که پیش از ورود به برنامه، شناخت چندانی از داستان نداشت.»
او در ادامه درباره انتشار آثار توضیح می‌دهد: «از میان این ۱۰ اثر برگزیده، همه چاپ می‌شوند و سه اثر جایزه دریافت خواهند کرد.»
اسامی ۱۰ طرح برگزیده نهایی خودنویس دوره ششم به شرح زیر است:
علی محرابی «فروغ ایران»
نساء جعفری «نفتخون»
زهرا سائلی «لاله‌ای در برف»
الهام اِسترابی «کوره شماره پنج»
شیوا حاجیانی «گنجینه شائو»
سحر خاوری «یلدا و فرش گرد خاموش»
زهرا مظاهری «شب‌رنگ»
هدی اسکندری «چمروش روی شیروانی»
مهران معصومی «نفرین گاو»
مبینا بربری «نجوای خاک»
فلاح هاشمی چشم‌انداز آینده نویسندگان را چنین ترسیم می‌کند: «نویسندگانی که ارتباط خود را با ما حفظ کنند، آثارشان دیده خواهد شد و ۷۰ تا ۸۰ درصد این آثار ظرفیت سینمایی دارند؛ می‌توان از آن‌ها اقتباس کرد و به فیلم یا انیمیشن تبدیل نمود. در گذشته نیز بسیاری از آثار ما چنین قابلیت‌هایی داشته و پیشنهاد شده‌اند.»
 

منبع: میزان