امام سجاد (ع) ؛ قهرمان به ظاهر خاموش

به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، به مناسبت میلاد باسعادت امام سجاد علیه‌السلام، حجت‌الاسلام مهدی اسماعیلی، مدیر گروه پیشین حدیث پژوهشکده، در گفت‌وگویی به تبیین ابعاد مختلف زندگی، سیره و میراث علمی امام زین‌العابدین علیه‌السلام پرداخت.
او با تبریک میلاد امام سجاد علیه‌السلام اظهار داشت: امام سجاد علیه‌السلام در سال 38 هجری قمری متولد و در سال 95 هجری به شهادت رسیدند. بنابر نقل‌ها، عمر شریف حضرت 54 یا 57 سال بوده و حدود 35 سال پس از شهادت امام حسین علیه‌السلام در دنیا زندگی کردند؛ حیاتی که آمیخته با فراز و نشیب‌های عمیق تاریخی بود.

امام سجاد (ع) روایتگر حقایق نهضت عاشورا

حجت‌الاسلام اسماعیلی با اشاره به تصویری که گاه از امام سجاد علیه‌السلام در ذهن برخی شکل گرفته است، تصریح کرد: متأسفانه در اذهان عمومی، گاهی امام سجاد علیه‌السلام به‌عنوان شخصیتی ساکت، مظلوم و بی‌تفاوت نسبت به حوادث معرفی می‌شود؛ در حالی که واقعیت تاریخی کاملا متفاوت است. امام سجاد علیه‌السلام شاهد مستقیم واقعه کربلا، اسارت عمه‌ها و خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و انتقال آنان به شام بود و تمام آنچه در شام اتفاق افتاد را با تمام وجود لمس کرد. نمونه روشن شجاعت و حضور فعال امام، خطبه تاریخی ایشان در مسجد اموی دمشق، در حضور یزید و عاملان فاجعه کربلاست.
به گفته این پژوهشگر برتر حوزوی، امام سجاد علیه‌السلام، حقایق نهضت عاشورا را برای مردم بیان کردند تا در حافظه تاریخ ثبت شود؛ اقدامی که نشان‌دهنده شجاعت و عظمت روحی آن حضرت است و نیازمند تحلیل و تفسیر دقیق فرازهای خطبه شام است.

اعتراف دشمن به عظمت علمی و معنوی اهل‌بیت

مدیرگروه پیشین حدیث پژوهشکده باقرالعلوم علیه‌السلام با اشاره به واکنش یزید در برابر اصرار مردم برای سخنرانی امام سجاد علیه‌السلام گفت: نقل تاریخی بسیار قابل توجهی وجود دارد که یزید گفت «شما این خاندان را نمی‌شناسید؛ خانواده‌ای هستند که علم، دانش و آگاهی با وجودشان آمیخته است». این جمله، اعترافی مهم از سوی دشمن به عظمت علمی و معنوی اهل‌بیت علیهم‌السلام است. امام سجاد علیه‌السلام در شام نشان دادند که به‌عنوان یادگار سیدالشهدا علیه‌السلام، از هیچ قدرت و سلطه‌ای هراس ندارند و با صلابت تمام از حق دفاع می‌کنند.

تعهد امام سجاد به عبادت، اخلاق و مسئولیت اجتماعی

حجت‌الاسلام اسماعیلی با بیان ابعاد عبادی زندگی امام سجاد علیه‌السلام اظهار داشت: پس از آن حوادث سنگین، امام به عرصه دعا، نیایش و عبادت روی آوردند؛ دعاهایی که در قالب «صحیفه سجادیه» ثبت شده و از آن به «زبور آل‌البیت» یاد می‌شود. این مجموعه از ابتدا تا انتها، دنیایی سرشار از معارف توحیدی، اخلاقی و اجتماعی است. نکته مهم در عبادت‌های حضرت، توجه به عظمت پروردگار و پیوند عمیق عبادت با مسئولیت اجتماعی است.
استاد حوزه علمیه قم در ادامه با توضیح یکی از رفتارهای اخلاقی برجسته امام سجاد علیه‌السلام عنوان کرد: در زمان امام، فرماندار مدینه که از سوی عبدالملک مروان منصوب شده بود، دستور داد فردی را به درخت ببندند و مردم به او توهین کنند. امام سجاد علیه‌السلام به اصحاب خود فرمودند کسی حق اهانت ندارد. حتی زمانی که همان فرماندار عزل شد و مردم مأمور شدند به او توهین کنند، امام باز هم اجازه ندادند و حتی برای نجات او تلاش کرده و به عبدالملک مروان سفارش کردند که جانش حفظ شود.
او با اشاره به سخنان امام در حوزه اخلاق اجتماعی گفت: امام سجاد علیه‌السلام می‌فرمودند از خدا شرم دارم که بهشت را طلب کنم، اما وقتی نیازمند و برادر دینی‌ام را می‌بینم، از درهم و دینار به او کمک نکنم. حضرت تأکید داشتند که راه رسیدن به بهشت، یاری رساندن به برادران دینی و نیازمندان است.

دیدار تاریخی که به معجزه حجرالاسود انجامید

حجت‌الاسلام اسماعیلی در بخش دیگری از سخنان خود به دیدار امام سجاد علیه‌السلام و محمد حنفیه پرداخت و عنوان کرد: برخی نقل کرده‌اند که محمد حنفیه ادعای امامت پس از امام حسین علیه‌السلام داشت. در دیداری که در مسجدالحرام صورت گرفت، گفت‌وگویی میان آن دو شکل گرفت و امام سجاد علیه‌السلام تصریح کردند که امامت در نسل امام حسین علیه‌السلام قرار داده شده است.
او ادامه داد: امام سجاد علیه‌السلام برای اثبات این موضوع، محمد حنفیه را نزد حجرالاسود بردند. حضرت با راز و نیاز، حجرالاسود را مخاطب قرار دادند و ناگهان حجر به سخن آمد و اعلام کرد که امامت پس از حسین بن علی علیه‌السلام از آنِ علی بن الحسین علیه‌السلام است. پس از این واقعه، محمد حنفیه امامت حضرت را پذیرفت. علامه مجلسی در کتاب «مرآة العقول» (شرح کافی، ج4، ص86) تأکید می‌کند که محمد حنفیه پیش‌تر نیز احادیث دوازده امام را شنیده بود و این واقعه بیشتر برای آگاهی و تنبیه دیگران رخ داد تا حقیقت برای همگان آشکار شود.

مجموعه‌ای از سخنان امام سجاد و تأکید بر مباحث اخلاقی

حجت‌الاسلام اسماعیلی در بخش پایانی این گفت‌وگو به معرفی کتاب «فرهنگ جامع سخنان امام سجاد علیه‌السلام» پرداخت و گفت: این مجموعه در دو جلد توسط پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم علیه‌السلام تدوین شده که در جلد نخست آن، 12 بخش از فصل اول با عنوان «عقاید» در موضوعات توحید، نبوت و امامت ارائه شده است. در جلد دوم سخنان حضرت درباره یاران و شیعیان و همچنین در خصوص معاد آورده شده است. در فصل بعدی احکام عملی دین از جمله طهارت، نماز، روزه، زکات، حج، جهاد، تجارت، امر به معروف و نهی از منکر، آراستگی، غذاها، دیات، قصاص، بدهکاری و ضمانت مطرح می‌شود.
این پژوهشگر تاریخ اسلام تصریح کرد: در ادامه موضوعات و مباحث اخلاقی در سخنان امام سجاد علیه‌السلام بررسی شده است. طبابت و مسائل پزشکی از دیگر مطالبی است که بدان پرداخته شده و در نهایت دعاها، زیارت‌ها و اشعار حضرت سجاد علیه‌السلام بیان شده است. در این اثر برای پرهیز از تکرار احادیث، از دعاهای صحیفه سجادیه استفاده نشده و تمامی روایات از منابع معتبر شیعه و اهل سنت، حدیث به حدیث و صفحه به صفحه بررسی، گردآوری و موضوع‌بندی شده است.

حجت‌الاسلام اسماعیلی در پایان تأکید کرد: بخش قابل توجهی از این مجموعه به مباحث اخلاقی اختصاص دارد؛ مباحثی که به انسان می‌آموزد چگونه زندگی کند تا در قیامت مشمول شفاعت پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت علیهم‌السلام شود. این اثر را می‌توان مجموعه‌ای جامع و کم‌نظیر از معارف امام زین‌العابدین علیه‌السلام دانست.