به گزارش روابط عمومی سازمان تبلیغات اسلامی، وارد نمایشگاه که می‌شوی، خبری از غرفه‌های پرزرق‌وبرق و بروشورهای تبلیغاتی نیست. مسیر، با یک سؤال آغاز می‌شود؛ اگر مسجد فقط محل اقامه نماز نباشد، چه ظرفیت‌هایی می‌تواند برای یک محله خلق کند؟
پاسخ این سؤال را باید قدم‌به‌قدم در میان روایت‌هایی جست‌وجو کرد که نمایشگاه «مسجد جامعه‌پرداز» در مسجد مقدس جمکران پیش روی مخاطب قرار داده است؛ روایتی که تلاش می‌کند مسجد را نه به عنوان یک ساختمان، بلکه به عنوان یک «نهاد اجتماعی» معرفی کند؛ نهادی که می‌تواند در آموزش، فرهنگ، خانواده، اشتغال، کاهش آسیب‌های اجتماعی و حتی حل اختلافات محلی نقش‌آفرین باشد.
نمایشگاه «مسجد جامعه پرداز» که به همت بنیاد هدایت سازمان تبلیغات اسلامی برپا شده، بیش از آنکه مجموعه‌ای از عکس و تابلو باشد، یک مسیر فکری است. بازدیدکنندهاین مسیر را از مباحثی مانند مفهوم امامت و حکمرانی محله‌محور آغاز می‌کند و در پایان مسیر، با نمونه‌هایی از مسجدهایی روبه‌رو می‌شود که در نقاط مختلف کشور، از رسیدگی به خانواده‌های آسیب‌دیده و درمان معتادان گرفته تا اشتغال‌زایی، تربیت نوجوانان و ایجاد شبکه‌های مردمی، مسئولیت‌هایی فراتر از فعالیت‌های مرسوم مسجد را بر عهده گرفته‌اند.

از مسجد محله تا اداره یک جامعه کوچک
شاید مهم‌ترین ویژگی این نمایشگاه، فاصله گرفتن از روایت‌های کلی و نظری باشد. در بخش‌های مختلف، تجربه‌های واقعی امامان محله و گروه‌های مردمی به تصویر کشیده شده است؛ تجربه‌هایی که نشان می‌دهد مسجد تا چه می‌تواند در زندگی اجتماعی یک محله تاثیر داشته باشد و روایت‌هایی از مسجدهایی که توانسته‌اند با تکیه بر اعتماد مردم، بسیاری از گره‌های محله را باز کنند.
دریکی از این روایت‌ها، مسجدی به مرکزی برای ساماندهی فعالیت‌های خیریه تبدیل شده است؛ در روایتی دیگر، امام محله با همراهی گروه‌های مردمی، برای ترک اعتیاد، اشتغال جوانان یا کاهش آسیب‌های اجتماعی برنامه‌ریزی کرده است. در بخشی دیگر، فعالیت‌های کودک و نوجوان، بانوان، خانواده و حلقه‌های تربیتی به نمایش درآمده است؛ تجربه‌هایی که نشان می‌دهد مسجد، می‌تواند فراتر از یک مکان عبادی عمل کند.
همین مصداق‌هاست که نمایشگاه را از یک روایت آرمانی دور می‌کند و به بازدیدکننده نشان می‌دهد آنچه از آن با عنوان «مسجد جامعه‌پرداز» یاد می‌شود، در برخی نقاط کشور، تجربه‌ای واقعی و قابل لمس است.

حلقه‌های میانی؛ قهرمانان پنهان نمایشگاه
در میان بخش‌های مختلف نمایشگاه، مفهومی بارها تکرار می‌شود؛ حلقه‌های میانی. در این روایت، امام مسجد قرار نیست همه کارها را به تنهایی انجام دهد. نمایشگاه نشان می‌دهد چگونه هيأت‌های مذهبی، گروه‌های جهادی، فعالان فرهنگی، معلمان، خیران، بانوان، نوجوانان و تشکل‌های مردمی، هر کدام بخشی از مسئولیت اداره محله را بر عهده می‌گیرند و مسجد، به نقطه اتصال این ظرفیت‌ها تبدیل می‌شود. به همین دلیل، نمایشگاه تنها درباره ساختمان مسجد حرف نمی‌زند؛ بلکه درباره شبکه‌ای از انسان‌ها سخن می‌گوید که حول مسجد شکل گرفته‌اند و برای حل مسائل محله کنار هم قرار گرفته‌اند.

مسجد؛ از عبادت تا حل مسئله
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های نمایشگاه، ارائه نمونه‌هایی از نقش مسجد در مواجهه با آسیب‌های اجتماعی است. موضوعاتی مانند پیشگیری و درمان اعتیاد، تحکیم خانواده، رسیدگی به نیازمندان، آموزش نوجوانان، حمایت از زنان، فعالیت‌های فرهنگی و حتی اشتغال‌زایی، در قالب تجربه‌های واقعی معرفی شده‌اند. این بخش‌ها، تصویری متفاوت از مسجد ارائه می‌دهند؛ تصویری که در آن، نماز جماعت آغاز یک ارتباط اجتماعی است، نه پایان آن. در این نگاه، مسجد محلی است که مردم برای حل مسئله به آن مراجعه می‌کنند؛ همان‌گونه که برای عبادت به آن می‌روند.

یک نمایشگاه یایک نقشه راه؟
نمایشگاه «مسجد جامعه‌پرداز» بیش از آنکه مخاطب عام را هدف قرار داده باشد، با فعالان فرهنگی، امامان جماعت و مدیران مسجدی سخن می‌گوید. در کنار نمایشگاه نیز نشست‌های تخصصی با حضور استادان و فعالان این حوزه برگزار می‌شود؛ نشست‌هایی که موضوعاتی مانند حکمرانی محله‌محور، جامعه‌سازی، تجربه‌های موفق مساجد و نقش مردم در اداره محله را بررسی می‌کنند.
به همین دلیل، بسیاری از بازدیدکنندگان این نمایشگاه را نه صرفاً یک رویداد فرهنگی، بلکه نوعی کارگاه انتقال تجربه می‌دانند؛ جایی که تجربه‌های موفق از نقاط مختلف کشور کنار هم قرار گرفته تا نشان دهد مسجد، اگر به ظرفیت‌های مردمی تکیه کند، می‌تواند به مرکز ثقل زندگی اجتماعییک محله تبدیل شود.

روایتی از آینده مسجد
شاید مهم‌ترین ویژگی نمایشگاه «مسجد جامعه‌پرداز» این باشد که به جای پرداختن به گذشته مسجد، از آینده آن سخن می‌گوید؛ آینده‌ای که در آن مسجد، تنها محل اقامه نماز نیست، بلکه پایگاهی برای تربیت نوجوانان، توانمندسازی خانواده‌ها، حمایت از گروه‌های مردمی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و تقویت سرمایه اجتماعی محله است.
این نمایشگاه در نهایت یک پیام روشن دارد؛ اگر مسجد دوباره به محور ارتباط مردم تبدیل شود، می‌تواند نقش تاریخی خود را در اداره جامعه، البته با اقتضائات امروز، بار دیگر ایفا کند. شاید به همین دلیل است که بازدیدکننده هنگام خروج از نمایشگاه، بیش از آنکه چند تصویر در ذهن داشته باشد، با یک پرسش روبه‌روست: اگر هر مسجد، واقعاً جامعه‌پرداز باشد، چهره محله‌ها چقدر می‌تواند متفاوت شود؟